Từ giảm đầu mối cơ học đến tái cấu trúc mạng lưới giáo dục
Trong quá trình thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy, việc tổ chức lại mạng lưới cơ sở giáo dục công lập là yêu cầu tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Mạng lưới trường lớp cần được rà soát, tổ chức lại phù hợp với quy mô dân số, sự phân bố dân cư, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và không gian phát triển của từng địa phương.
Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, mục tiêu đặt ra là bảo đảm tinh gọn, giảm khoảng 30% đầu mối cơ sở giáo dục công lập so với thời điểm ngày 1/7/2025.
Theo Nghị quyết số 12 của Ban thường vụ Tỉnh ủy, mỗi đơn vị hành chính cấp xã phải đảm bảo tối thiểu 01 cơ sở giáo dục mầm non; 01 cơ sở giáo dục phổ thông cung ứng đủ cấp tiểu học, trung học cơ sở nhằm mục tiêu giảm tối thiểu 30% đầu mối, nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% đầu mối so với thời điểm ngày 01/7/2025.
Trọng tâm của chủ trương là chuyển từ tư duy “giảm đầu mối” sang “tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục”, bảo đảm mỗi phương án sắp xếp thực sự góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và hiệu quả quản trị.
Việc sắp xếp gắn với đổi mới quản trị nhà trường, mở rộng quy mô trường, lớp ở những nơi phù hợp để sử dụng hiệu quả hơn cơ sở vật chất, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và các nguồn lực đầu tư. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để tinh gọn đầu mối quản lý, cơ cấu lại đội ngũ theo hướng “giảm biên chế quản lý giáo dục, tăng biên chế trực tiếp giảng dạy”.
Mục tiêu cuối cùng là mở rộng cơ hội học tập, đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của Nhân dân,bảo đảm mục tiêu đến năm 2030 đạt phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3, 4 tuổi; có ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành trung học phổ thông hoặc tương đương theo Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Một tiết học tại Trường Tiểu học Tứ Quận, xã Yên Sơn.
Lấy người học làm trung tâm
Trong mọi phương án sắp xếp, người học phải là trung tâm. Đây là nguyên tắc xuyên suốt, quyết định chất lượng và tính bền vững của quá trình tổ chức lại mạng lưới giáo dục.
Việc sắp xếp phải bảo đảm quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục của mọi người dân; tạo điều kiện thuận lợi hơn cho học sinh đến trường, không làm phát sinh rào cản về địa lý và chi phí. Đặc biệt, tuyệt đối không để học sinh do hoàn cảnh khó khăn mà không được đến trường, không ảnh hưởng đến công tác huy động học sinh ra lớp, duy trì và nâng cao kết quả phổ cập giáo dục.
Vì vậy, việc tổ chức lại trường lớp phải được thực hiện linh hoạt, khoa học, phù hợp với thực tiễn từng vùng miền, nhất là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mỗi phương án phải được xem xét trên cơ sở điều kiện thực tế về quy mô dân số, phân bố dân cư, khoảng cách địa lý, điều kiện đi lại, cơ sở vật chất và đặc điểm của từng cấp học.
Hai mô hình tổ chức trường học quy mô lớn
Đối với các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông công lập, việc sắp xếp được định hướng hình thành các cơ sở giáo dục có quy mô lớn theo hai mô hình.
Mô hình thứ nhất là trường một cấp học quy mô lớn (hoặc Trung tâm giáo dục thường xuyên) có các phân hiệu. Mô hình này tổ chức dùng chung hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng, bộ phận hành chính - nhân sự và các nhân sự hỗ trợ giáo dục theo chuyên môn đặc thù; các tổ chuyên môn được tổ chức phù hợp với phân hiệu, điểm trường nhằm nâng cao hiệu quả sinh hoạt chuyên môn và tổ chức dạy học.
Mô hình thứ hai là trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn. Mô hình có thể được tổ chức tại một địa điểm hoặc các địa điểm khác nhau, với cơ cấu quản lý, bộ phận hành chính - nhân sự dùng chung; các tổ chuyên môn được tổ chức phù hợp với từng cấp học, phân hiệu, điểm trường.
Đồng thời, chủ trương sắp xếp cũng xác định rõ những nguyên tắc quan trọng: không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông, không sáp nhập trường phổ thông với các trung tâm giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, không sắp xếp cơ sở giáo dục chuyên biệt với các trường phổ thông đại trà; bảo đảm mỗi đơn vị hành chính cấp xã có một trường mầm non, một trường tiểu học và một trường trung học cơ sở hoặc một cơ sở giáo dục có nhiều cấp học; giải thể các điểm trường lẻ không đạt tiêu chuẩn cơ sở vật chất tối thiểu ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số để tập trung hình thành các trường nội trú, bán trú cho học sinh tại các điểm trường chính.
Giáo dục nghề nghiệp gắn với nhu cầu nhân lực và phát triển kinh tế
Một nội dung quan trọng của quá trình sắp xếp là tổ chức lại mạng lưới giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên theo hướng khắc phục tình trạng phân tán, trùng lặp, chất lượng thấp; đồng thời nâng cao hiệu quả đào tạo và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực.
Đào tạo nghề phải gắn với nhu cầu của doanh nghiệp, khu công nghiệp, vùng kinh tế và các ngành mới nổi. Giáo dục nghề nghiệp cần được đặt đúng vị trí là trụ cột phát triển nhân lực, góp phần cung cấp nguồn lao động có kỹ năng, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.
Theo định hướng sắp xếp, mỗi tỉnh, thành phố có tối đa không quá 3 trường dạy nghề công lập, không tính các trường tự bảo đảm chi thường xuyên trở lên.
Kiện toàn đội ngũ, bảo đảm quyền lợi chính đáng
Công tác kiện toàn, sắp xếp, cơ cấu lại đội ngũ cán bộ quản lý, nhân sự ngành giáo dục theo hướng bảo đảm quyền lợi, chế độ chính sách đối với đội ngũ cán bộ quản lý, nhân sự hỗ trợ dôi dư sau sắp xếp; điều tiết hợp lý đội ngũ giáo viên, bảo đảm đủ số lượng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, không để xảy ra tình trạng thiếu giáo viên cục bộ ảnh hưởng đến công tác dạy và học.
Việc sử dụng nguồn nhân lực cũng được thực hiện linh hoạt thông qua các giải pháp như điều động, thuyên chuyển, biệt phái hoặc bố trí giáo viên dạy liên trường giữa các điểm trường, phân hiệu và các cơ sở giáo dục trên cùng địa bàn.
Khẩn trương triển khai, chuẩn bị tốt cho năm học 2026-2027
Theo yêu cầu tiến độ, việc sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông và giáo dục thường xuyên công lập phải hoàn thành trước ngày 30/8/2026; việc sắp xếp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trường dạy nghề hoàn thành trong quý III năm 2026.
Cùng với tiến độ sắp xếp, yêu cầu quan trọng là phải chuẩn bị đầy đủ, chu đáo các điều kiện cho khai giảng năm học 2026-2027. Hoạt động dạy và học phải được bảo đảm ổn định; đội ngũ, cơ sở vật chất và các điều kiện cần thiết phải được chuẩn bị phù hợp với mô hình tổ chức mới.
Đối với cấp xã, trên cơ sở phương án tổng thể được phê duyệt, Ủy ban nhân dân cấp xã xây dựng đề án và quyết định sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học, trung học cơ sở trên địa bàn theo chỉ đạo của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Công tác thông tin, tuyên truyền cũng cần được đẩy mạnh, tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị, sự đồng thuận của Nhân dân, nhất là đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên ngành giáo dục và cha mẹ học sinh. Cùng với đó, cần chủ động nắm bắt tình hình tư tưởng, dư luận xã hội; kịp thời phản ánh, đề xuất giải quyết những khó khăn, vướng mắc phát sinh; đấu tranh, phản bác các thông tin, quan điểm sai trái, xuyên tạc chủ trương sắp xếp cơ sở giáo dục.
Sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục là một quá trình quan trọng, tác động trực tiếp đến người học, đội ngũ nhà giáo và hoạt động của các cơ sở giáo dục. Vì vậy, quá trình này cần được thực hiện với tinh thần khoa học, thận trọng, linh hoạt và phù hợp với thực tiễn. Lấy mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, hiệu quả đầu tư và năng lực quản trị làm định hướng xuyên suốt, bền vững; không thực hiện sắp xếp một cách cơ học chỉ nhằm giảm đầu mối. Từ đó, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực, nâng cao chất lượng giáo dục và đảm bảo tốt nhất quyền học tập của học sinh.
